De waarheid over perfectionisme (en zo laat je het los)

| |

Perfectionisme. In zekere zin heeft iedereen ermee te maken. Een deel van de mensen maakt gebruik van de voordelen en kan zichzelf goed herpakken wanneer het fout dreigt te gaan. Maar er is ook een groep mensen die steeds verder doorslaat in perfectionisme. Ze zitten vast in een vicieuze cirkel en putten zichzelf alsmaar verder uit. Ook ik ontdekte de nadelen van het leed dat perfectionisme heet. Uit mijn zoektocht naar een goede balans trok ik een aantal lessen. In dit blog deel ik ze met je.

Allereerst even iets voor de goede orde: iedereen heeft een dosis perfectionisme meegekregen. Er is dan ook niks mis met een mentaliteit waarbij je het beste uit jezelf wilt halen. Met een gezonde balans zorgt mede die mentaliteit ervoor dat je jezelf blijft ontwikkelen. Daarnaast ben je in staat om scherpe resultaten neer te zetten. Doorslaan in perfectionisme is daarentegen wél fout.

Perfectie is de grootste onzin die je jezelf kunt wijsmaken

Bij dat laatste wil ik even stilstaan. Om het kort samen te vatten, betekent doorslaan in perfectionisme:

  • Dat je streeft naar doelen die onhaalbaar zijn;
  • Dat je jezelf overvraagt;
  • Dat goed niet goed genoeg is.

Wanneer je puur rationeel kijkt naar bovenstaande punten, zie je waarschijnlijk al dat het dikke onzin is: het streven naar perfectie. Want hey, perfectie bestaat helemaal niet. Je weet het donders goed en toch trap je er elke keer weer in. Je vraagt te veel van jezelf, kunt niet tippen aan die vraag en vervolgens straf je jezelf af en overvraag je jezelf nog eens tien keer zo erg. Ziezo: de vicieuze cirkel is geboren. En het gaat maar door.

Tot het moment dat je inziet wat je allemaal mist dankzij je doorgeslagen gedrag. Dat kan ‘op tijd’ zijn, wanneer je er iets over leest, wanneer je jezelf herkent in het perfectionistische gedrag van een ander of wanneer je dankzij een goed gesprek tot inzichten komt. Maar sommige mensen zijn een stuk verder van huis. Een burn-out en oververmoeidheid zijn lichamelijke reacties die mede door een verkeerde omgang met perfectionisme kunnen worden veroorzaakt.

Je maakt het jezelf onmogelijk om intens gelukkig te zijn

Toen ik het boek ‘De moed van imperfectie’ van Brené Brown las, kwam ik deze zin tegen: “Wanneer we pijnlijke emoties dempen, dempen we ook de positieve emoties.” Ofwel: omdat jij pijnlijke emoties niet of slechts voor een deel toelaat, geef je positieve emoties ook niet de ruimte die ze verdienen. Dit betekent dat je nauwelijks intens gelukkig kunt zijn. Wow. Dát kwam even bij me binnen. Want zijn we uiteindelijk niet allemaal op zoek naar geluk?

Dat jij niet intens gelukkig kunt zijn, kun je afschuiven op omstandigheden en andere mensen. Maar in feite ben jij zelf degene die dit tegenhoud en daarmee ben ook jij de enige die hier wat in kan veranderen. Weliswaar met wat hulp, natuurlijk, maar het is jouw mindset die uiteindelijk een switch moet maken.

Dit boek* moet je écht gelezen hebben:

Constant aanpassen kost teveel energie

Die hulp betekent overigens niet dat je alle meningen en adviezen van anderen klakkeloos moet overnemen. Daar heeft een perfectionist pur sang namelijk ook een handje van: het meewaaien met alle winden om maar aan de standaarden van anderen te voldoen. Het vermijden van conflicten wordt daardoor bijna een sport. Want tsja, “een andere mening zorgt er natuurlijk voor dat je niet kunt voldoen aan de standaard van de ander”, zegt het perfectionistische stemmetje in je.

Stel je nou eens voor dat iedereen dat zou doen; dat elk mens zich aan iedereen aan zou passen. Er zouden dan meerdere, ontzettend gekke dingen kunnen gebeuren. Maar dat het gros van de mensen dan uiteindelijk met een burn-out loopt, lijkt me in ieder geval een logisch gevolg. Je handelt dan per slot van rekening buiten wie je zelf bent en dat kost gigantisch veel energie. Daarnaast zou ook wel een beetje saai worden, denk je niet?

Doordraven in perfectionisme heeft invloed op jouw authenticiteit

Bovendien: wanneer je jezelf continue aanpast om door anderen gemogen te worden en ze blijken je toch niet zo leuk te vinden, dan heb je een probleem. Nu denk je misschien dat het probleem hierin is dat anderen je niet mogen, maar dat is hierin niet de kern. Je kunt nou eenmaal niet met iedereen vriendjes zijn. Nee, je bent aan jezelf voorbij gegaan: dát is pas een probleem! Jouw authentieke ‘ik’ wordt weggemoffeld voor de mening en standaarden van anderen.

Wie ben jij dan nog? Jij met al jouw eigenaardigheden, (karakter)trekken, blunders. Heb je dan niet door dat het zó ontzettend zonde is om dit zomaar weg te stoppen? Alles wat voor jou als falen of een vervelende eigenschap voelt, kan door een ander juist weer gezien worden als bron van inspiratie. Ik denk dat Ed Sheeran, bijvoorbeeld, daarom zo populair is. Hij is authentiek. Hij doet soms gek. Hij is zichzelf.

Herken perfectionistisch gedrag

Dus, je bent er klaar mee dat jouw perfectionistische randje af en toe doorslaat. Het veranderen van perfectionistisch gedrag is echter geen kwestie van dagen of weken, maar eerder van maanden. Jouw perfectionistische gedrag bestaat namelijk uit diep ingesleten patronen. Het doorbreken of zelfs herkennen van die patronen kost tijd. Begin daar dus mee; met het herkennen van die patronen. Je weet dus dat je te vaak luistert naar de ‘stem van perfectionisme’, maar wat fluistert dat stemmetje dan precies? En hoe reageer je daarop? Zodra je dit begint door te krijgen, ben je al een heel eind.

Jij met al je gekke trekjes, eigenaardigheden, grillen en capriolen:
jij bent goed genoeg zoals je bent!  

Perfectionisme loslaten = grenzen stellen

Grote kans dat het ‘perfectionisme-stemmetje’ waar ik het net over had, iets fluistert rondom verwachtingen en doelen. Véél te hoge verwachtingen en doelen. Om mij heen hoorde ik mensen dan ook vaak zeggen dat ik de lat eens wat lager voor mezelf moest leggen. Maar in mijn gevecht tegen het kwellende stemmetje heb ik geleerd dat er iets veel belangrijker is dan het verleggen van verwachtingen, namelijk het stellen van grenzen. Luister naar je gevoel en druk op de stop-knop als iets tegen je gevoel ingaat. Langzamerhand bouw je hierdoor een ‘rugzak’ aan positieve ervaringen op met luisteren naar je gevoel, waardoor het uiteindelijk helemaal niet nodig is om de lat lager te leggen. Dat gaat namelijk vanzelf.

Doe eens wat minder je best

Dit klinkt misschien als het tegenovergestelde dan wat de maatschappij je verteld, maar echt. Doe eens wat minder je best. Een voorbeeld in de praktijk ondervond ik pas zelf toen ik mijn studieresultaten bekeek. In het eerste jaar heb ik keihard geleerd en dreef ik mezelf op studiegebied tot het uiterste. Ik moest mijn propedeuse in het eerste jaar halen en het liefst ook nog met een 8 of hoger. Uiteindelijk sloot ik de propedeusefase eind 2014 af met een 7,6. Of ik er echt blij mee was? Nah.

Pas vanaf het derde studiejaar werd ik wat liever voor mezelf. Ik begon ieder studieblok later met leren, focuste me meer op bezigheden waar ik écht gelukkig van werd en Netflix werd m’n grote vriend. Natuurlijk wilde ik nog steeds goede cijfers halen, maar ze werden wel ondergeschikt aan andere dingen. Het bijzondere hieraan is dat mijn gemiddelde van studiejaar 2016 een 8,2 is. En ook al was het een 6,5 geweest, dan was ik alsnog een stuk trotser geweest dan in het eerste jaar!

Mijn punt hierbij is denk ik wel duidelijk: je bereikt meer wanneer je goed genoeg doet, niet wanneer je streeft naar een onrealistisch doel. En als je dan toch een teleurstelling tegemoet gaat, besef dan dat dit bij het leven hoort. Het maakt je tot wie je bent en jij bent goed genoeg. Je bent liefde en geluk waard, dus waarom zou je jezelf in de weg staan?

Ik gun het je echt: dat je een goede balans kunt vinden. Dat je oprecht kunt genieten en intens gelukkig kunt zijn. Alhoewel jij de enige bent die hier iets in kan veranderen én ik er zelf ook nog lang niet ben, hoop ik dat je wat aan de tips hebt die voortkwamen uit mijn zoektocht.

* Dit artikel bevat affiliate links. Koop jij een boek via één van deze links, dan krijg ik een kleine commissie. Het leuke is dat het je niks extra kost!

Previous

Vergroot je productiviteit met de Pomodoro techniek

Afstuderen? Met deze tips maak je er een succes van!

Next

1 gedachte over “De waarheid over perfectionisme (en zo laat je het los)”

  1. Hoi Annemijn,

    Wat een verhelderend artikel en zo herkenbaar.

    Maar door de jaren heen ben ik ook wijzer geworden en weet ik dat je niet altijd alles perfect kunt doen.

    Maar ondanks het feit dat ik bijna 61 ben heb ik het perfectionisme nog steeds een beetje in me zitten.

    We zijn in ons bedrijf overgegaan op een nieuw Amerikaans rapporteingssysteem genaamd “One Stream” en wil dan alles in één keer goed doen waarbij ik mezelf dan vooral tegenkom dat dat niet gaat.

    Ben dan wel weer trots op mijzelf wanneer ik de verschillen er bijna helemaal uit heb kunnen filteren.

    Ons leven is een continue leerproces, ook wanneer je ouder wordt.

    Beantwoorden

Plaats een reactie